Upadki z wysokości na polskich budowach stanowią ponad 70% wypadków śmiertelnych przy pracy. Powodowane są błędem technicznym, organizacyjnym lub też ludzkim. Najczęściej ich przyczynami są odstępstwa od przepisów bhp, brak lub niewłaściwe szkolenie pracowników w zakresie bhp, brak lub niewłaściwe środki ochrony zbiorowej oraz indywidualnej lub niesprawny sprzęt. Niestety wciąż wielu przedsiębiorców budowlanych oszczędza na inwestowaniu w bezpieczeństwo swoich pracowników. Jest to bardzo złudne, gdyż inwestowanie w nowoczesne środki, pozwalające na uniknięcie wypadków znacznie podnoszą efektywność pracy. Obecne osiągnięcia technologiczne dają szeroki wybór w doborze sposobów zabezpieczania pracowników, dostosowując je do różnorodnych potrzeb. Należy pamiętać, że każda praca, przy której istnieje ryzyko upadku człowieka z wysokości co najmniej 1 m lub doznania urazu na skutek spadających z góry przedmiotów powinna być odpowiednio zabezpieczona.

Prace na wysokości zaliczane są do prac szczególnie niebezpiecznych, wymagających od pracodawcy spełnienia wielu zaleceń. Konieczne jest wyznaczenie osób pełniących nadzór nad tymi pracami, przeprowadzenie instruktażu pracowników w zakresie podziału pracy i kolejności wykonywania zadań, zapewnienia odpowiednich środków zabezpieczających oraz zaznajomienia z wymaganiami bhp przy poszczególnych czynnościach.

Wszystkie prace na wysokości muszą być właściwie zaplanowane i zorganizowane. Rzetelny nadzór oraz prowadzenie prac według uprzednich ustaleń zwiększają efektywność i dają dużą gwarancję na zrealizowanie planu na czas. Przy dużych przedsięwzięciach cenna podczas realizacji prac jest właściwa komunikacja osób nadzorujących różne branże.

Bardzo istotne jest przeprowadzenie szkoleń i instruktaży związanych z istniejącymi zagrożeniami. Wiadomym jest, że pracownik przed przystąpieniem do prac musi przejść szkolenie wstępne bhp z odpowiednim instruktażem stanowiskowym. Następnie rok rocznie przechodzi szkolenia okresowe bhp. Jednak te ogólne informacje dotyczące jego stanowiska mogą być niewystarczające i nie uszczegóławiają specyfiki konkretnego zadania. Dlatego też dobrym rozwiązaniem jest przygotowywanie Instrukcji Bezpiecznego Wykonania Robót (IBWR) na każde zadanie. Dokument ten opisuje zadanie na konkretnym placu budowy i zawiera dane na temat realizowanej inwestycji, wykonawców, miejsca i czasu, warunków atmosferycznych, zakresu i kolejności wykonanych prac. Opisuje także dane stanowisko, zakres odpowiedzialności i obowiązków pracownika, wymagane od niego kwalifikacje oraz liczbę zatrudnionych. Wymieniony jest w niej sprzęt i narzędzia niezbędne do wykonania zadania oraz niezbędne materiały i substancje niebezpieczne. Dogłębne zapoznanie pracowników z IBWR pod wieloma względami ułatwia realizację konkretnego zadania.

Prace należy rozpocząć od prawidłowego wyznaczenia i wygrodzenia strefy niebezpiecznej oraz właściwego jej oznakowania. Wszystkie stanowiska powinny być właściwie zabezpieczone. W przypadku użycia rusztowań, podnośników koszowych, czy platform roboczych powinny być sprawdzone dokumenty potwierdzające ich sprawność (odpowiednie badania techniczne, a w przypadku rusztowań sprawdzona zgodność montażu z dokumentacją techniczno-ruchową lub instrukcją montażu). W pierwszej kolejności powinniśmy zastosować zabezpieczenia zbiorowe. Na powierzchniach wzniesionych powyżej 1 m nad poziomem podłogi lub ziemi, na których przebywają pracownicy lub są to przejścia powinny być zainstalowane balustrady składające się z poręczy ochronnych umieszczonych ma minimum 1,1 m i krawężników o minimalnej wysokości 0,15 m. Pomiędzy nimi w połowie wysokości umieszczona powinna być poprzeczka lub inne wypełnienie uniemożliwiające wypadnięcie osób. W przypadku rusztowań systemowych poręcz ochronna może być umieszczona na wysokości 1 m. Jeśli spełnienie tego warunku jest niemożliwe (np. przy pracach na drabinach, pomostach itp.), wówczas należy zapewnić stabilność i zabezpieczenie przed nieprzewidzianą zmianą położenia. Urządzenia muszą mieć odpowiednią wytrzymałość na przewidywane obciążenie, ich powierzchnia powinna być wystarczająca dla pracowników, narzędzi i niezbędnych materiałów. Przy pomostach roboczych podłoga powinna być pozioma, równa, trwale umocowana do elementów konstrukcyjnych, a w widocznych miejscach znajdować się powinny czytelne informacje o wielkości dopuszczalnego obciążenia. Przy rusztowaniach oraz wiszących ruchomych podestach zapewnić należy bezpieczeństwo przy komunikacji pionowej i dojścia do stanowisk, przed rozpoczęciem użytkowania rusztowań należy dokonać odbioru technicznego. Jednym ze sposobów ochrony zbiorowej osób prowadzących prace na wysokości jak również zabezpieczeniem przed spadaniem przedmiotów z góry (ochrona ciągów komunikacyjnych i chodników) są siatki bezpieczeństwa. Dzielą się na dwie grupy – siatki bezpieczeństwa (asekuracyjne) oraz siatki ochronne (zabezpieczające). Siatki asekuracyjne są dla ochrony ludzi przed upadkiem z wysokości, natomiast siatki zabezpieczające chronią przed spadaniem z góry przedmiotów, warunkami atmosferycznymi, oraz mogą wygradzać strefy niebezpieczne. Siatki bezpieczeństwa mogą być siatkami ochronnymi, lecz nie każda siatka ochronna będzie siatką bezpieczeństwa!

Kolejnym, ważnym czynnikiem zabezpieczającym pracowników przy pracach na wysokości jest wyposażenie ich przez pracodawcę w środki ochrony indywidualnej oraz odpowiednią odzież roboczą. Ochrony indywidualne są środkami używanymi przez pracownika w celu jego ochrony przed jednym lub większą liczbą zagrożeń. Należy je zapewnić w sytuacjach, gdy nie można uniknąć zagrożeń lub wystarczająco ich ograniczyć za pomocą środków ochrony zbiorowej. Zgodnie z obowiązującym prawem podstawowym obowiązkiem pracownika jest przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa, i higieny pracy co obliguje go do używania przydzielonych środków ochrony indywidualnej oraz odzieży roboczej, zgodnie z ich przeznaczeniem.

Przy doborze odzieży roboczej dla pracownika należy pamiętać, że musi ona spełniać odpowiednie wymagania w zakresie bezpieczeństwa pracy określone w Polskich Normach. Powinna być dostosowana do zajmowanego stanowiska i być wykorzystywana zgodnie z przeznaczeniem. Często rażące niedociągnięcia w tym względzie narażają pracowników na urazy oraz dodatkowe zagrożenia skutkujące wypadkami.

Zapewnienie skutecznej ochrony zostanie spełnione przede wszystkim jeśli środki te będą odpowiednio dobrane do zagrożeń, warunków pracy na danym stanowisku, uwzględnią wymagania ergonomii (minimalizacja niedogodności związanych z ich noszeniem), w przypadku występowania kilku zagrożeń środki ochrony indywidualnej muszą być dopasowane względem siebie bez zmniejszenia swoich właściwości ochronnych. Każdy wyposażony w nie pracownik powinien być poinstruowany w zakresie ich zastosowania, użytkowania i konserwacji. Przed każdym użyciem powinny być kontrolowane przez użytkownika, a okresowo przez osobę upoważnioną, zgodnie z wymogami instrukcji z dokonaniem wpisu w „Karcie użytkowania sprzętu”. Po przekroczeniu daty ważności środka ochrony indywidualnej sprzęt należy wyeliminować z użytkowania. Jeżeli sprzęt zabezpieczający przed upadkiem z wysokości został użyty powstrzymując upadek lub doszło do jego uszkodzenia, wówczas jego okres ważności może ulec skróceniu. Środki ochrony indywidualnej powinny być przeznaczone do osobistego użytku pracownika, jedynie w sytuacjach wyjątkowych mogą być używane przez kilka osób, o ile wykluczymy niepożądany wpływ na zdrowie lub higienę użytkowników.

Wykorzystywanie środków ochrony indywidualnej podczas pracy na wysokości, można podzielić na cztery grupy:

Podczas powstrzymywania spadania ciało pracownika zostaje wyhamowane z prędkością, do jakiej rozpędziło się podczas upadku. Wówczas działa na nie siła zależna od długości drogi hamowania. Siła ta, zwana uderzeniową, nie może przekroczyć wartości 6 kN jeśli zapewnione są bezpieczne warunki pracy. Dlatego też bardzo ważne jest zastosowanie odpowiedniej uprzęży oraz systemu amortyzującego połączonego z punktem zakotwienia. Bardzo istotna jest tu redukcja współczynnika odpadnięcia (współczynnik odpadnięcia jest ilorazem długości spadania do długości pracującej liny) tak aby był bliski zeru. W takim przypadku punkt kotwiczący powinien znajdować się ponad pracownikiem lub co najwyżej na wysokości jego ramion. W przypadku gdy punkt kotwiczący znajduje się na wysokości jego stóp, wówczas współczynnik odpadnięcia będzie największy, a tego powinniśmy unikać. Kolejnym problemem jest tu odległość bezpieczna, czyli wymagana ilość wolnej przestrzeni dla zatrzymania upadku, bez doprowadzenia do uderzenia o ziemię lub wystające elementy konstrukcyjne. Minimalna odległość bezpieczna (MSD) jest sumą długości linki z amortyzatorem i łącznikami, rozprutego amortyzatora, długości ciała od stóp do punktu kotwiczącego uprzęży oraz zapasu 1 m pod stopami.



Właściwie zabezpieczeni i podpięci uczestnicy I Warmińsko-Mazurskich Mistrzostw w Bezpiecznym Montażu Rusztowań

Szelki bezpieczeństwa są uprzężami mającymi powstrzymać upadek. Produkty dostępne na rynku są wykonane zgodnie z normą PN-EN361, która opisuje wymogi dotyczące konstrukcji oraz ich badania. Stosowanie innych uprzęży jest niedozwolone. Mają one dwa punkty do podpięcia systemu amortyzującego, mogą mieć pas do pracy w podparciu (zgodny z normą PN-EN358) z dwiema klamrami na wysokości bioder, oraz punkt do pracy technikami linowymi (zgodny z normą PN-EN813) umieszczony w okolicy pępka. Podpinanie systemu amortyzującego dozwolone jest jedynie w punktach do tego przeznaczonych! Szelki wyposażone są w taśmy oraz klamry regulacyjne i bezpieczeństwo ich stosowania uzależnione jest od prawidłowego dopasowania do użytkownika. Linki bezpieczeństwa używane w systemie powstrzymywania spadania, zgodnie z normą PN-EN354 mogą być wykonane z liny syntetycznej, stalowej, taśmy lub łańcucha. Jej maksymalna długość wraz z zatrzaśnikami i systemem amortyzującym nie może przekroczyć 2 m. Rozszerzenie możliwości użytkowania linki daje zastosowanie do niej amortyzatora, który redukuje siły maksymalne zatrzymania. Jest to urządzenie wykonane zgodnie z normą PN-EN355. Podczas amortyzacji spadania zmienia on swoją długość, o czym trzeba pamiętać przy jego doborze.

Do pracy w ograniczeniu służą liny z urządzeniami samozaciskowymi, uniemożliwiającymi rozpoczęcie spadania. Ograniczają one dostęp pracownika do krawędzi. System ten znajduje zastosowanie np. na płaskich dachach.

Pozycjonowanie natomiast pozwala na wykonywanie pracy w pozycji półwiszącej (oparcie na nogach, obie ręce są wolne). Za zachowanie równowagi odpowiada linka opasująca, przypinana do biodrowych uchwytów w uprzęży. Może polegać też na podwieszeniu, czyli wpięciu linki opasującej do brzusznego uchwytu uprzęży i przyjęciu pozycji siedzącej.

Dostęp linowy wykorzystuje dwie niezależnie zakotwione liny – jedna robocza, druga asekuracyjna. Pozwala dojść do stanowiska pracy i wykonać ją przy pełnym zabezpieczeniu.

Za zorganizowanie bezpiecznej pracy na wysokości odpowiada przede wszystkim pracodawca, w drugiej kolejności kierownicy robót lub inne osoby prowadzące nadzór. Przepisy prawa ustalają, iż prace na wysokości wymagają odpowiedniego sprzętu asekuracyjnego, powinny być wykonywane w minimum 2-osobowych zespołach, które odbyły odpowiednie przeszkolenie. Wymagany jest tu bezpośredni nadzór, który może prowadzić wyznaczony przez pracodawcę pracownik. Dla uniknięcia problemów związanych z wypadkami przy pracy powinno się powyższych wymagań ściśle przestrzegać.

 

W kwietniu tego roku zorganizowane w Olsztynie zostały zawody BMR – I Warmińsko-Mazurskie Mistrzostwa w Bezpiecznym Montażu Rusztowań. Impreza ta wzbudziła duże zainteresowanie tematyką bezpieczeństwa. Jej celem w dużym stopniu było rozpowszechnianie i propagowanie bezpieczeństwa prac na wysokości, jak i zapoznanie z coraz to nowocześniejszymi możliwościami technicznymi. Takie inicjatywy bardzo pozytywnie wpływają na zapoznanie szerszego grona z wieloma rozwiązaniami zabezpieczania jak i ułatwień w prowadzeniu prac na wysokości.

Poważne podejście do bezpieczeństwa przy pracach na wysokości ma realny wpływ na lepszą realizację wykonywanych zadań.