Forum Budowlane - budownictwo, maszyny i urządzenia budowlane, opinie i porady ekspertów

Skuteczna ochrona przed wibracjami

Ocena: 5
4168

Zagęszczarki, ubijaki wibracyjne, narzędzia udarowe ręczne, czy przecinarki do nawierzchni, to tylko wybrane maszyny robocze, które podczas pracy operatorzy trzymają w rękach. Powoduje to, że narażeni są na drgania mechaniczne (wibracje), w wyniku czego po kilku latach ich użytkowania, mogą zapaść na zespół wibracyjny (chorobę wibracyjną).

Fot. P. Sosiński

Pracodawcy zatrudniający operatorów do pracy wymienionymi we wstępie maszynami, powinni zatem zadać sobie podstawowe pytanie: czy przy obsłudze tych maszyn niezbędne jest stosowanie odpowiednich środków ochrony rąk, oraz jaki jest okres ich użytkowania, a także czy to prawda, że dobierając rękawice antywibracyjne, należy to konsultować z pracownikami?

Rękawice antywibracyjne i ich zastosowanie
Rękawice antywibracyjne służą do ochrony rąk przed drganiami mechanicznymi różnej częstotliwości, generowanymi przez maszyny i urządzenia wytwarzające wibracje. Mogą być wykonane z różnych materiałów – dzianin poliestrowych, skóry impregnowanej gumą, skóry bydlęcej, wzmacnianych elementami tłumiącymi w formie wkładek wewnętrznych lub wypustek tłumiąco-wibroizolujących (fot. 1). Polecane są przede wszystkim do budownictwa, prac ziemnych i drogowych, wykończeniowych, w gospodarce leśnej, w przemyśle ciężkim. Rękawice przeznaczone do specjalnych zastosowań mogą być antystatyczne, powlekane nitrylem lub PCV.


Fot. 1. Rękawice antywibracyjne wzmacniane elementami tłumiącymi
Fot. P. Sosiński, Fot. Ł. Szpakowski


Rękawice antywibracyjne zostały wyprodukowane i wprowadzone do obrotu jako środek ochrony indywidualnej w celu zminimalizowania zagrożenia dla zdrowia spowodowanym przenoszeniem wibracji na ciało.

Wymogi stawiane rękawicom antywibracyjnym (określone odpowiednimi normami) oznaczają, że w średnim zakresie częstotliwości rękawice te nie mogą wzmacniać wibracji. Natomiast w zakresie wysokich częstotliwości, ogólnym efektem powinno być zmniejszenie ważonych częstotliwością drgań o co najmniej 40%.

Drgania mechaniczne (wibracje)
Drgania mechaniczne (wibracje) są to niskoczęstotliwościowe drgania akustyczne, rozprzestrzeniające się w ośrodkach stałych i przekazywane do organizmu pracownika przez określoną część jego ciała będącą w bezpośrednim kontakcie z drgającym ośrodkiem (źródłem drgań).

Wibracje w wielu przypadkach są czynnikiem roboczym, celowo wprowadzanym przez producentów maszyn lub urządzeń, jako niezbędny element do realizacji określonych zadań technologicznych, jak np. zagęszczanie, kucie, kruszenie czy cięcie. Wibracje są również często źródłem informacji odnośnie stanu technicznego maszyny i jakości jej wykonywania, jak również mogą powodować zakłócenia w prawidłowym działaniu maszyn i innych urządzeń, zmniejszać ich trwałość i niezawodność.

Przenoszone bezpośrednio do organizmu operatora, mogą też wywierać ujemny wpływ na ich zdrowie i doprowadzić niejednokrotnie do trwałych zmian chorobowych. Z punktu widzenia bezpieczeństwa i higieny pracy, wibracje są szkodliwym czynnikiem fizycznym, który należy eliminować lub przynajmniej ograniczać.

Istotnym jest również fakt, iż takie maszyny i urządzenia wytwarzające drgania mechaniczne, jak: walce wibracyjne, młoty pneumatyczne, hydrauliczne, zagęszczarki, pilarki, dłuta, itp. zaliczane są do typowych źródeł drgań miejscowych i mogą generować drgania o bardzo dużej intensywności. Wówczas drgania te mogą być przenoszone przez dłonie i barki na tułów i głowę, co w konsekwencji może doprowadzić do wzbudzenia drgań rezonansowych narządów wewnętrznych. W takim przypadku narzędzia ręczne są również źródłem drgań o działaniu ogólnym.

Wibracjom powinno się zapobiegać przede wszystkim poprzez odpowiednie konstruowanie i wyposażenie tych maszyn w elementy amortyzujące. Jeżeli takie rozwiązania nie są możliwe, operatorzy obsługujący maszyny wytwarzające wibracje, podczas pracy tymi maszynami (np. zagęszczarkami i ubijakami wibracyjnymi), powinni mieć skrócony czas pracy do 2/3 trwania zmiany roboczej, albo wprowadzenie 10–15-minutowych przerw po każdych 60 minutach pracy, chyba, że producent określi to inaczej w instrukcji obsługi.

Obowiązki pracodawcy i pracownika
Według ogólnych obowiązujących przepisów bhp, pracodawca jest zobowiązany zapewnić organizację pracy i stanowisk pracy w sposób zabezpieczający pracowników przed zagrożeniami wypadkowymi oraz oddziaływaniem czynników szkodliwych dla zdrowia i uciążliwości. W praktyce oznacza to obowiązek likwidacji (w miarę możliwości) zagrożeń dla zdrowia i życia pracowników, głównie przez stosowanie technologii, maszyn i urządzeń niepowodujących takich zagrożeń.

Jeżeli ze względu na aktualny poziom techniki lub rodzaj procesu pracy, likwidacja zagrożeń nie jest możliwa, pracodawca powinien zastosować rozwiązania organizacyjne i techniczne, w tym odpowiednie środki ochrony indywidualnej, ograniczające wpływ tych zagrożeń na zdrowie i bezpieczeństwo pracowników.

Innymi słowy, obowiązek stosowania przez pracowników środków ochrony indywidualnej to nie tyle przymus, ile zdrowy rozsądek. Rękawice antywibracyjne należy zakładać nie dlatego, aby zmniejszyć komfort pracy, lecz dla ochrony kończyn górnych i całego organizmu.

Pracownik powinien pamiętać również o tym, że przydzielone mu do użytkowania środki ochrony indywidualnej, pozostają własnością pracodawcy.

Dobór rękawic antywibracyjnych
W środki ochrony kończyn górnych (chodzi tu o rękawice ochronne antywibracyjne) należy wyposażyć tych operatorów, którzy podczas wykonywania pracy narażeni są szczególnie na wibracje (fot. 2).


Fot. 2. Operatorzy zagęszczarki i pilarki wyposażeni w rękawice antywibracyjne
Fot. P. Sosiński, Fot. Ł. Szpakowski


Dobierając rękawice antywibracyjne, należy przede wszystkim zwrócić uwagę nie tylko na ich właściwości chroniące przed zagrożeniami, ale także na trwałość i odporność na zużycie. Trzeba bowiem pamiętać, że zarówno dłonie, jak i ręce operatora w trakcie pracy maszynami wytwarzającymi wibracje, mogą być narażone na różne rodzaje zagrożeń, zatem materiał, z którego wykonane są rękawice powinien również spełniać odpowiednie wymagania wobec wszystkich narażeń.

Rękawice antywibracyjne powinny być odpowiednio oznakowane, zgodnie z obowiązującymi normami oraz muszą spełniać wymagania o systemie oceny zgodności, a tym samym mieć oznaczenie CE (fot. 3). Osoba odpowiedzialna za stan bhp lub pracodawca ponosi odpowiedzialność za wykroczenia, w przypadku dostarczenia pracownikom środków ochrony rąk niespełniających wymagań określonych w odrębnych przepisach.

Fot. 3 Rękawice antywibracyjne z oznaczeniem CE (zaznaczenie)
Fot. P. Sosiński


Trzeba również pamiętać, że operator nie może zostać dopuszczony do wykonywania pracy, jeżeli nie zostanie przez pracodawcę zaopatrzony w środki ochrony indywidualnej. Prawem pracownika będzie odmowa wykonania pracy. Pracownik powinien również zostać przeszkolony w zakresie ich używania oraz otrzymać odpowiednie instrukcje dotyczące stosowania, kontroli i konserwacji.

Skutki oddziaływania wibracji na operatora
Ważnym czynnikiem wpływającym na natężenie przenoszenia drgań z narzędzi pracy na ciało operatora jest wkładany w pracę wysiłek fizyczny. Wzrost napięcia mięśni w czasie pracy powoduje „ściślejszy” kontakt, np. rąk z drgającym narzędziem, a tym samym przyczynia się do wzrostu przenoszenia drgań na ciało, powodując w konsekwencji chorobę wibracyjną.

W wyniku tej choroby mogą mieć miejsce:

  • zaburzenia krążenia krwi w palcach rąk, czego widocznym objawem (na pierwszy rzut oka), jest blednięcie opuszek palców;
  • zaburzenia czucia dotyku, temperatury, drętwienie, mrowienie palców lub rąk;
  • zniekształcenia stawów, zwapnienie torebek stawowych;
  • zmiany w układzie kostnym, głównie w odcinku lędźwiowym kręgosłupa;
  • ból w klatce piersiowej i jamie brzusznej;
  • niekorzystne zmiany w czynnościach narządów układu pokarmowego (głównie żołądka i przełyku), zaburzenia w narządzie przedsionkowo-ślimakowym, narządach układu rozrodczego kobiet, narządach jamy nosowo-gardłowej.

Ponadto może mieć miejsce: utrudnione oddychanie, bezdech, zwiększenie czasu reakcji ruchowej i wzrokowej, zakłócenia w koordynacji ruchów, nadmierne zmęczenie, bezsenność, ogólne rozdrażnienie, osłabienie pamięci, drgania szczęki, zawroty głowy, parcie na mocz, złe samopoczucie.

Podsumowanie
Rękawice antywibracyjne są środkiem niewątpliwie pomocnym w profilaktyce zespołu wibracyjnego, zwanego chorobą wibracyjną. Ich skuteczne działanie dotyczy zwłaszcza niekorzystnych zmian w układzie naczyniowym kończyn górnych, objawiających się napadowym blednięciem palców rąk, a będących następstwem użytkowania maszyn i urządzeń wibracyjnych, które generują drgania o stosunkowo wysokich częstotliwościach. Oprócz tego, że tłumią drgania, zabezpieczają też ręce przed niską temperaturą i wilgocią.

mgr inż. Paweł Sosiński
OKZ Kursal

Źródło: Forum Budowlane, nr 4 (239) 2016
PODZIEL SIĘ:
OCEŃ: